چهرۀ زرد مرا بین و مرا هیچ مگو

درد بی حد بنگر، بهر خدا هیچ مگو

دل پر خون بنگر، چشم چو جیحون بنگر

هر چه بینی بگذر، چون و چرا هیچ مگو

دی خیال تو بیامد به در خانۀ دل

در بزد، گفت:«بیا، در بگشا، هیچ مگو.»

دست خود را بگزیدم که «فغان از غم تو.»

گفت:«من آن تو ام، دست مخا، هیچ مگو.»

...

"حضرت مولانا"

مقدمه

تشعشع دریافتی در تصویر برداری های پزشکی معمولا شدت کمی دارند و همیشه به خاطر مزایا و دقت تشخیص شان قابل توجیه اند. تاکنون دلیل مستند و محکمی برای صدمه رسان بودن پرتو های عکس برداری رادیولوژیکی یافت نشده است.

استفاده های درمانی از پرتوها ، طبیعتا نیازمند دریافت میزان بیشتری از پرتو هاست و پزشکان باید فواید و مضرات آن را برای بیمار محاسبه کند. در کاربرد های تشخیصی ، ما فقط مدل های تئوریکی را که بیانگر خطر سرطان هستند را داریم ، اما این مدل ها همگی نتایج برون یابی تشعشع های زیاد به تشعشع های کم هستند و بیانگر قطعی وارد آوردن صدمه به بدن نیستند. این تشعشع ها معمولا در حد پرتو هایی هستند که به طور عادی و روزمره در محیط اطراف ما وجود دارند ، همچنین بر مزایای فراوان این آزمایش ها نیز باید تاکید کرد.

دوز های تابشی استاندارد برای بسیاری از روش های تشخیصی پزشکی تخمین زده شده است. ارائه دز دقیق تابشی در پرتو درمانی غیر ممکن است، چون باید به صورت مورد به مورد بررسی شود. دز های داده شده در جداول زیر برای برخی روشهای تشخیصی و درمانی عمومی داده شده است. باید توجه داشت که این دوز ها به صورت نوعی می باشند و ممکن است بسته به عمر یا کارخانه سازنده دستگاه (در مورد دستگاه های تشخیصی و درمانی) ، روش های مطالعاتی (در مورد دستگاه هایی که نیاز به تنظیم دارند) متغیر باشد.

دوزهای نمونه از آزمایشات تشخیصی رادیولوژی

لازم به ذکر است ، برای مقایسه با جدول زیر ، ما سالانه حدود 300mrem (3mSv) دوز از محیط اطراف دریافت می کنیم.

عکسبرداری ساده اشعه X (رادیوگرافی)

یک عکس از:

دوز معادل, mrem (mSv)

جمجمه(از مقابل یا پشت)

3 (0.03)

جمجمه(از کنار)

1 (0.01)

قفسه سنه(از مقابل)

2 (0.02)

قفسه سینه(از کنار)

4 (0.04)

قفسه سینه(از مقابل وکنار)

6 (0.06)

ستون فقرات(از مقابل)

40 (0.4)

ستون فقرات(از کنار)

30 (0.3)

کمر(مقابل)

70 (0.7)

کمر(کنار)

30 (0.3)

شکم(مقابل)

70 (0.7)

شکم(کنار)

53 (0.53)

لگن فوقانی(کنار)

70 (0.7)

لگن تحتانی

83 (0.83)

عکسبرداری از دندان

0.4 (0.004)

مفاصل

6 (0.06)

آزمایش کامل

دوز معادل, mrem (mSv)

عکسبرداری پیلوگرام(توسط تزریق) از کلیه(با 6 عکس)

250 (2.5)

باریوم خوراکی (24 عکس در 106 ثانیه فلوروسکپی)

150 (1.5)

سی تی اسکن مغزی

200 (2.0)

سی تی اسکن قفسه سینه

800 (8.0)

سی تی اسکن شکم

1,000 (10)

سی تی اسکن لگن

1,000 (10)

سی تی اسکن سر و سینه

1,110 (11)

PTCA(مطالعات قلب)

750-5,700 (7.5-57)

آنژیوگرافی کرونر قلب

460-1,580 (4.6-15.8)

ماموگرافی

13 (0.13)

کمر

180 (1.8)

ستون فقرات کمری

140 (1.4)

گردن

27 (0.27)

جدول زیر نیز دز معادل را برای رادیو دارو ها نشان می دهد:

نوع اسکن

اکتیویته mCi (MBq)

رادیو دارو

دوز موثر, mrem (mSv)

مغز

20 (740)

^99m+Tc DTPA

650 (6.5)

مغز

50 (1,850)

¹⁵O water

170 (1.7)

مغز

20 (740)

^99mTc HMPAO

690 (6.9)

صفرا

5 (185)

^99mTc SCO

370 (3.7)

مغز استخوان

20 (740)

^99mTc MDP

440 (4.4)

ریه (تزریقی یا تنفسی)

5 & 10
(185 & 370)

^99mTc MAA & ¹³³Xe

150 (1.5)

کلیه

20 (740)

^99mTc DTPA

310 (3.1)

کلیه

20 (740)

^99mTc MAG3

520 (5.2)

تومور

3 (110)

⁶⁷Ga

1,220 (12.2)

قلب

30 (1,100)

^99mTc sestimibi

890 (8.9)

30 (1,100)

^99mTc pertechnetate

1,440 (14.4)

قلب

2 (74)

²⁰¹Tl chloride

1,700 (17)

30 (1,100)

^99mTc tetrofosmi

845 (8.45)

موارد دیگر

10 (370)

¹⁸F FDG

700 (7.0)

زنان باردار یا شیرده

برای زنان باردار و یا شیرده مواردی وجود دارد که باید به آن توجه کنند.

جنین در حال رشد نسبت به پرتو و تشعشع بسیار حساس است. اگر یک آزمایش که در آن از تشعشع استفاده می شود را بتوان به تاخیر انداخت و یا آن را با شیوه های دیگر جایگزین کرد ، بسیار مناسب خواهد بود. اما در مورد مطالعات پرتو درمانی حکم واحد ی را نمی توان صادر کرد، چون گاهی ممکن است ضروری باشد. در مورد داروهای تزریقی برای تشخیص یا درمان رادیویی برای زنان شیرده ، باید احتیاط کرد ، چون ممکن است رادیوداروی تزریقی با شیر ترکیب شود و از آنجا به بدن کودک راه یابد.

دوز برخی داروهای مهم هسته ای که به جنین تشعشع می رساند در زیر آمده است:

دوز رسیده از داروی هسته ای به جنین

اسکن از:

اکتیویته, mCi (MBq)

رادیودارو

دوز معادل رسیده به جنین , mrem (mSv)

استخوان

20 (740)

^99mTc MDP

460 (4.6)

ریه(تزریقی)

5.5 (200)

^99mTc MAA

56 (0.56)

تیرویید

0.8 (30)

¹²³I NaI

60 (0.6)

0.015 (0.55)

¹³¹I NaI

4 (0.04)

تومور

5 (190)

⁶⁷Ga Citrate

1,800 (18

ریه(استنشاقی)

30 (1,100)

¹³³Xe Gas

0.54 (0.0054)

قلب

1.5 (55)

²⁰¹Tl chloride

530 (5.3)

کلیه

20 (740)

^99mTc MAG3

1,400 (14)

20 (740)

^99mTc DTPA

900 (9)

قلب

30 (1,100)

^99mTc sestimibi

1,700 (17)

جگر

9.5 (350)

^99mTc disofenin / mebrofenin

600 (6)

عفونت

5.4 (200)

^99mTc White Blood Cells

76 (0.76)

0.5 (20)

¹¹¹In White Blood Cells

260 (2.6)

جگر، طحال

8 (300)

^99mTc Sulfur Colloid

54 (0.54)

مغز

20 (740)

^99mTc HDP

390 (3.9)

مغز/تیرویید

30 (1,100)

^99mTc Pertechnetate

1,200 (12)

قلب/جریان خون

25 (930)

^99mTc Red Blood Cells

600 (6.0)

¹³¹I در اینجا برای کاربرد تشخیصی است.(برای اطلاع از درمان و اسکن تیرویید اینجا را کلیک کنید.

جدول زیر دوز تابشی رسیده به جنین را در زمان های 0و3و6و9 ماهگی بارداری برای تابش های معمولی نشان می دهد.

دوز تخمینی رسیده به جنین برای قرار گرفتن در معرض تشعشعات مختلف

نوع عکس

دوز رسیده به جنین mrem, (mSv)

اوایل بارداری

ماه سوم

ماه ششم

ماه نهم

لگن (از جلو)

144 (1.44)

131 (1.31)

127 (1.27)

157 (1.57)

لگن (از عقب)

40 (0.40)

16 (0.16)

232 (2.32)

100 (1.00)

لگن(از کنار)

53 (0.53)

32 (0.32)

48 (0.48)

52 (0.52)

ستون فقرات (قسمت سینه ای)

1.8 (0.018)

1.1 (0.011)

6.9 (0.069)

13 (0.13)

ستون فقرات(از کنار)

0.6 (0.006)

0.6 (0.006)

1.7 (0.017)

3.2 (0.032)

ستون فقرات کمری(از عقب)

225 (2.25)

197 (1.97)

394 (3.94)

926 (9.26)

ستون فقرات کمری(از کنار)

113 (1.13)

62 (0.62)

84 (0.84)

85 (0.85)

در مورد زنان شیرده که رادیو دارو دریافت می کند ، در مجله Journal of Nuclear Medicine تشعشع رسیده به کودک شیرخوار محاسبه شده است. که برخی از آنها در زیر آمده است:

خلاصه توصیه های لازم برای دارو های قبل نفوذ در شیر

نوع رادیودارو

اکتیویته, mCi (MBq)

مشاوره؟ *

توصیه

⁶⁷Ga Citrate

5.0 (185)

بله

توقف شیردهی

^99mTc DTPA

20 (740)

خیر

^99mTc MAA

4 (148)

بله

12ساعت

^99mTc Pertechnetate

30 (1,110)

بله

48 ساعت

¹³¹I NaI

150 (5,550)

بله

توقف شیردهی

⁵¹Cr EDTA

0.05 (1.85)

خیر

^99mTc IDA agents

8 (300)

خیر

^99mTc Glucoheptonate

20 (740)

خیر

^99mTc HAM

8 (300)

خیر

^99mTc MIBI

30 (1,110)

خیر

^99mTc MDP

20 (740)

خیر

^99mTc PYP

20 (740)

خیر

^99mTc Red Blood Cells in vivo

20 (740)

خیر

12 ساعت

^99mTc Red Blood Cells in vitro

20 (740)

خیر

^99mTc Sulfur Colloid

12 (444)

خیر

¹¹¹In White Blood Cells

0.5 (18.5)

خیر

¹²³I NaI

0.4 (14.8)

بله

توقف شیردهی

¹²³I OIH

2 (74)

خیر

¹²³I mIBG

10 (370)

بله

48 ساعت

¹²⁵I OIH

0.01 (0.37)

خیر

¹³¹I OIH

0.3 (11.1)

خیر

^99mTc DTPA Aerosol

1 (37)

خیر

^99mTc MAG3

10 (370)

خیر

^99mTc White Blood Cells

5 (185)

خیر

48 ساعت

²⁰¹Tl Chloride

3 (111)

خیر

96 ساعت

*

"خیر" به معنی عدم نیاز به قطع شیردهی است که ملاک پایین تر بودن دوز معادل از 1mSv است.

دز در رادیو تراپی

در رادیوتراپی، دوزهای خیلی زیادی برای درمان سرطان تابش می شود که این دوز زیاد برای از بین بردن بافت های نا سالم است ولی نباید به حدی باشد که به بافت های سالم صدمه بزند. وقتی پرتو از خارج تابیده شود، باید این پرتو های کانونی شوند تا فقط بافت ناسالم مورد تابش قرار گیرد و به بافت های دیگر صدمه نزند. گاهی نیز ممکن است منابع رادیواکتیو در داخل بدن قرار گیرند که می تواند به وسیله نشاندار کردن مولکول های خاصی در بدن باشد. محاسبه دز در این حال کار مشکلی خواهد بود و به مطالعات بسیار دقیق نیاز دارد.

منبع انگلیسی:

http://www.hps.org/hpspublications/articles/dosesfrommedicalradiation.html

ادامه مطلب

2 نوشته شده در یکشنبه چهاردهم بهمن 1386ساعت 0:46 توسط نوید خالدی |

عکسبرداری ساده اشعه X (رادیوگرافی)
یک عکس از:	دوز معادل, mrem (mSv)
جمجمه(از مقابل یا پشت)	3 (0.03)
جمجمه(از کنار)	1 (0.01)
قفسه سنه(از مقابل)	2 (0.02)
قفسه سینه(از کنار)	4 (0.04)
قفسه سینه(از مقابل وکنار)	6 (0.06)
ستون فقرات(از مقابل)	40 (0.4)
ستون فقرات(از کنار)	30 (0.3)
کمر(مقابل)	70 (0.7)
کمر(کنار)	30 (0.3)
شکم(مقابل)	70 (0.7)
شکم(کنار)	53 (0.53)
لگن فوقانی(کنار)	70 (0.7)
لگن تحتانی	83 (0.83)
عکسبرداری از دندان	0.4 (0.004)
مفاصل	6 (0.06)


آزمایش کامل	دوز معادل, mrem (mSv)
عکسبرداری پیلوگرام(توسط تزریق) از کلیه(با 6 عکس)	250 (2.5)
باریوم خوراکی (24 عکس در 106 ثانیه فلوروسکپی)	150 (1.5)
سی تی اسکن مغزی	200 (2.0)
سی تی اسکن قفسه سینه	800 (8.0)
سی تی اسکن شکم	1,000 (10)
سی تی اسکن لگن	1,000 (10)
سی تی اسکن سر و سینه	1,110 (11)
PTCA(مطالعات قلب)	750-5,700 (7.5-57)
آنژیوگرافی کرونر قلب	460-1,580 (4.6-15.8)
ماموگرافی	13 (0.13)
کمر	180 (1.8)
ستون فقرات کمری	140 (1.4)
گردن	27 (0.27)


نوع اسکن	اکتیویته mCi (MBq)	رادیو دارو	دوز موثر, mrem (mSv)
مغز	20 (740)	^99m+Tc DTPA	650 (6.5)
مغز	50 (1,850)	¹⁵O water	170 (1.7)
مغز	20 (740)	^99mTc HMPAO	690 (6.9)
صفرا	5 (185)	^99mTc SCO	370 (3.7)
مغز استخوان	20 (740)	^99mTc MDP	440 (4.4)
ریه (تزریقی یا تنفسی)	5 & 10 (185 & 370)	^99mTc MAA & ¹³³Xe	150 (1.5)
کلیه	20 (740)	^99mTc DTPA	310 (3.1)
کلیه	20 (740)	^99mTc MAG3	520 (5.2)
تومور	3 (110)	⁶⁷Ga	1,220 (12.2)
قلب	30 (1,100)	^99mTc sestimibi	890 (8.9)
قلب	30 (1,100)	^99mTc pertechnetate	1,440 (14.4)
قلب	2 (74)	²⁰¹Tl chloride	1,700 (17)
قلب	30 (1,100)	^99mTc tetrofosmi	845 (8.45)
موارد دیگر	10 (370)	¹⁸F FDG	700 (7.0)

دوز تخمینی رسیده به جنین برای قرار گرفتن در معرض تشعشعات مختلف
نوع عکس	دوز رسیده به جنین mrem, (mSv)
نوع عکس	اوایل بارداری	ماه سوم	ماه ششم	ماه نهم
لگن (از جلو)	144 (1.44)	131 (1.31)	127 (1.27)	157 (1.57)
لگن (از عقب)	40 (0.40)	16 (0.16)	232 (2.32)	100 (1.00)
لگن(از کنار)	53 (0.53)	32 (0.32)	48 (0.48)	52 (0.52)
ستون فقرات (قسمت سینه ای)	1.8 (0.018)	1.1 (0.011)	6.9 (0.069)	13 (0.13)
ستون فقرات(از کنار)	0.6 (0.006)	0.6 (0.006)	1.7 (0.017)	3.2 (0.032)
ستون فقرات کمری(از عقب)	225 (2.25)	197 (1.97)	394 (3.94)	926 (9.26)
ستون فقرات کمری(از کنار)	113 (1.13)	62 (0.62)	84 (0.84)	85 (0.85)